Altzako baratzak

Baratzeko lanetan, atzean Molinao ikusten delarik (1950). Marrazkia tamaina handian deskargatu.

Altzan aspaldidanik lantzen dira lurrak eta gaur egun ere baratza asko gelditzen direla ikus daiteke, nahiz eta lehen zeudenen herena bakarrik izan.

Etxetik gertu baratzak egoteari esker, elikagai naturalak errazago ditugu. Iraganean, eguneroko bizitzan jaten ziren produktuak Altzako bertako baratzetan izaten zituzten, hala nola, patatak, babarrunak, tomateak, tipulak, piperrak, letxugak eta abar. Hala ere, baratza gehienak ez ziren norberak kontsumitzeko soilik, asko familien oinarrizko diru sarbide nagusia ziren.

Askotan, landatutakoaren emaitza Altza eta inguruko plazetan egiten ziren azoketan saltzen zuten eta batzuetan Donostiako erdialdera ere jaisten ziren San Martineko azokan saltzeko. Prezioak finkoak ziren, jendearen aldarrikapenen ondorioz udalak jartzen zituelako, jendeak oinarrizko elikagaiak ordaindu ahal izateko. Beraz, askotan barazkiak lortzeko egin behar zen lan kopuru handia ez zetorren bat salneurri baxuekin. Nolanahi ere, hori zen etxeko ekarpen ekonomiko nagusia eta egunero lan egin behar izaten zuten lurrak bere fruituak emateko.

Altzako nekazariak eguraldiaren menpe bizi ziren. Eguraldia beroegia, hotzegia, euritsuegia... bazen, landatutakoa hondatzeko arriskua zegoen eta horren ondorioz, ezin izango zuten euren elikadurarako eta saltzeko behar adina jakirik izan. Baserritarrek kontatu digute hainbat erritu egiten zituztela beraien lurrak osasuntsu egoteko eta honda-mendi meteorologikoak aldentzeko.

Gainera, tximistek askotan baserri inguruak edo egurrezko baserriak erretzen zituztenez, baserritarrek Altzako parrokoari deitzen zioten tximisten kontrako bedeinkapena egiteko. Bedeinkapena egurrezko gurutze handi batekin egiten zen eta zerbitzu horrengatik parrokoari limosna eman behar izaten zitzaion.

Landatutakoa azkar eta osasuntsu hazteko, oso garrantzitsua zen ilargiari ere erreparatzea. Ilargia ilbeheran zegoenean landatu behar ziren hazi gehienak landareak ondo hazteko. Artoa, berriz, salbuespenetako bat zen eta hobe zen hau ilgoran ereitea. Baserriko jendeak asko begiratzen zion astronomiari!

Baratzetako lurrak lantzeko, pertsonen lan orduez eta indarraz gain, hainbat tresneria erabiltzen zen. Erabiltzen ziren tresnen artean goldea, gurdia, area, laia, alperra, lera... zeuden.

Baratzean lan egiteari esker zein behar asetzen direla uste duzu? Nola lotzen dira baratzeko lana, sinismenak eta jakintza zientifikoak?