Nola egiten ditugu ahozko historiak?

Sistematzeko ahalegin handia eginda –hori oso gustuko ez badugu ere–, bost une identifikatzeko moduan gaude:

1. Unea: Elkarrizketak egin

2. Unea: Ahozko historiaren zirriborroa egin

3. Unea: Zirriborroa elkarrizketatuei irakurri eta tailerretan eztabaidatu

4. Unea: Behin betiko lana osatu

5. Unea: Historiak hedatu

Eta zenbait ohar egiteko beharra ikusten dugu:

·     Komeni da herriko historiaren inguruan zerbait jakitea aldez aurretik, informatzaileren baten bidez edo, bestela, idatzizko historiaren bat erabiliz.

·     Elkarrizketatuak hautatzeko, ohar hauek kontuan hartzea:

- Matrize sozio-kulturala:

1.   Dimentsio hauetako segmentu desberdineko jendea hautatzea: erlazio-kultura desberdinak (adin-tartea, etnia...), lan-kulturak, klase sozialak eta generoak.

2.   Lekuaren aniztasuna: herriaren banaketak ordezkatuak izateko (auzoak izan daitezke, edota goia-behea, ibaiaren alde bat eta bestea, mendialdea eta bailara, errepidearen alde bat edo bestea...)

3.   Atxikipen identitatea: elkarte bateko kide izatea, kirol-talde batekoa, edo zenbaitetan joera politikoak eta erlijiosoak kontuan hartuta.

- Elkarrizketa motak irekia izan behar du. Hasteko, galdera orokor bat egingo dugu, elkarrizketatuaren diskurtsoa irekitzeko, eta sentsibilitatearen, sormenaren eta aukeraren zentzumenak piztuta, historia osatzen joango gara, galdera «ez-zuzenak» erabiliz, adibidez: herri honetan ez zen jolasten?

- Kontuan izan behar da elkarrizketaren uneak hiru egoera nahasten dituela:

1) bizitakoaren oroitzapenak; 

2) elkarrizketatuaren gaur egungo egoera; 

3) elkarrizketaren egoera bera. Oso garrantzitsua da hiru egoera horiek ondo ulertzea, elkarrizketari etekin handiagoa ateratzeko.

·     Elkarrizketa guztiak bilduta ditugunean, zirriborro bat prestatuko dugu; Pedreran, Las Cabezas de San Juanen eta Olivaresen, lau multzo hauek egitea lagungarria izan zitzaigun: 

- Kontatu dizkiguten historien inguruko multzoa

- Bizi dugunaren inguruko hiru multzo: etxea, kalea, eta botere instituzional motak; jakina, beste egituratze modu asko daude, ahozko historiak askotariko gaiak lantzeko baliagarriak direla kontuan hartuta.

·     Elkarrizketatuak eztabaida tailerretan bilduko ditugu, normalean erreferentzia gehien egin dituzten gaien arabera multzokatuta. Tailerrean zirriborroa irakurtzen da, idazpuru bakoitza eztabaidatuz eta osatuz.

·     Lau edo bost tailerrak amaituta, behin betiko bertsioa prestatzen da. Narratzaileen eta herriko beste jendearen arteko topaketak egiten dira (horrela egin zen Las Cabezas de San Juanen; beste leku batzuetan koordinatzaileak izan ziren narratzaileen zeregina hartu zutenak). Topaketak soziabilitate espazioetan izan daitezke, ikastetxeetan... historiak hedatzeko eta ekintza berriak sustatzeko.